VIRTUAL REALITY

HET EINDE VAN DE GEDEELDE SMART. HEEFT IEDEREEN STRAKS EEN PERSOONLIJKE WERKELIJKHEID?

Je hoort steeds vaker dat de mens steeds ouder wordt. Misschien wel 100 jaar. Vroeger vond ik dat een geruststellende gedachte omdat het mij meer kansen gaf om één keer getuige te zijn van een Nederlandse titel op een WK voetbal. Recentelijk echter las ik over parallelle universums. Het idee was dat het universum zich steeds splitst er er dus ontelbare parallelle werkelijkheden zijn. Ik vind dat een aantrekkelijke en rustgevende gedachte. Het betekent namelijk dat de kans groot is dat Nederland al lang en breed wereldkampioen is geworden. Dat die kans van Robben er gewoon in is gegaan.

Alleen toevallig niet in mijn werkelijkheid.

Maar wat is dan de werkelijkheid? We horen vaak dat dé werkelijkheid niet bestaat. Dat hoor je vaak in politieke discussies, denk aan alternative facts, en het gaat dan meestal over de manier waarop we naar dé werkelijkheid kijken, maar het gaat een stuk verder. Elon Musk bijvoorbeeld gelooft (althans, dat zegt hij, misschien werkt hij wel aan zijn Iron Man – Imago) dat we in eigenlijk in een computersimulatie leven. Een beetje de matrix, een beetje unheimisch, maar zeker geen ongewoon gedachtenexperiment onder filosofen. En ook niet ondenkbaar, we geloofden immers ooit ook dat de zon om de aarde draaide. In 2005 is zelfs bewezen, maar wel quantumtheoretisch dus bijna onnavolgbaar, dat dé werkelijkheid alleen bestaat als we er naar kijken / het meten.

Daarnaast is dé werkelijkheid vooral persoonlijk. Dat kan te maken met je overtuigingen, je godsdienst, je fantasieën, maar ook met je fysiek. Dikke mensen bijvoorbeeld,  die minder mobiel zijn, schatten afstanden bewezen langer in. Zij hebben een andere obese werkelijkheid. Hetzelfde geldt voor kleine of lange mensen. Of mensen met een fobie.

En dan heb je nog de virtuele werkelijkheid. Het leven op internet waar een lekkere blonde stoot met grote tieten meestal een 40-jarige kalende systeembeheerder is. Waar mensen zich beter of anders voordoen dan ze zijn, waar ze foto’s gebruiken van 10 jaar oud of vol met filters, waar gelogen wordt, en bedrogen of waar men schaamteloos eerlijk is. Een wereld vol met avatars, role-playing, trolling en excessieve fantasieën. Kortom, een heel eigen virtuele werkelijkheid.

En dan heb je nog de opkomst van data en de Quantified Self waarbij data ons beter gaat leren kennen dan wij ons zelf kennen. Immers, zo goed kennen we onszelf niet, dus waarom zouden we ons gevoel of ons hart volgen. We kunnen beter onze data volgen, die is veel betrouwbaar. Wij fabriceren in ons hoofd een werkelijkheid (ik heb slecht geslapen) maar onze data weet het precies (nee hoor, je bent 3 * 5 minuten wakker geweest).

Het was allemaal al ingewikkeld dus en het gaat er niet makkelijker op worden als dé échte werkelijkheid (die dus niet bestaat) en dé virtuele werkelijkheid (die dus ook niet bestaat) door elkaar gaan lopen. Maar dat is precies wat er gaat gebeuren met de introductie van mixed (augmented) en virtual reality.

Eigenlijk is virtual reality in zijn zuivere vorm nog het makkelijkste. Je wordt namelijk ondergedompeld in een andere, virtuele werkelijkheid. Dat is in ieder geval duidelijk. Dat is een andere ‘werkelijkheid’. En de ontwikkelingen gaan razendsnel. Dat had Mark Zuckerberg goed gezien. Of misschien heeft Mark het veroorzaakt. Grote spelers als Facebook, HTC (Vive), Samsung en Google storten zich vol op de markt. De eerste uitdaging is om échte Virtual Reality aan te bieden die niet vraagt om een High-End Computer. Je kunt weliswaar met een Samsung – smartphone en een stukje karton een VR – ervaring hebben, maar die is nu nog echt heel anders dan de ervaring met een Occulus-rift of een Vive die vasthangt aan een zware PC. Maar – sinds Gordon Moore (wiens wet ook onder druk staat) – weten we dat dat waarschijnlijk wel gaat veranderen. De toepassingen zijn dan vooral interessant. VR is in ieder geval super – interessant voor de voor de hand liggende domeinen, zoals films en games. Maar ook bij onderwijs zijn de mogelijkheden legio. Denk daarbij vooral aan field trips, méér echte leer ervaringen en het omgaan met anders onbetaalbare apparatuur. En, als je het gaat combineren met de échte werkelijkheid en streaming technologieën dan worden de mogelijkheden nog veel uitgebreider. Denk aan virtuele court-side seats bij The Lakers.

Als de computer – eisen afnemen én de content en mogelijkheden toenemen, dan is er nog één hele grote uitdaging voor VR en dat is hoe mensen er op gaan reageren. Het meest voor de hand liggende, en bekendste probleem, met VR vandaag is bewegingsziekte. VR wordt niet voor niets soms Vomit Reality genoemd (realiteit-zum-kotsen).De producenten werken hard aan oplossingen, maar dit vraagstuk gaat verder. U kunt zich ongetwijfeld voorstellen dat VR zich in de toekomst uitbreidt met andere ervaringen zoals geur en gevoel (forced feedback). Wat betekent dat voor onze hersenen? We weten dat onze hersenen zich snel (en fysiek) aanpassen aan veranderende omstandigheden. Wat betekent het als pornografie voelt als echte sex? Of als wij als mannen, zien wat vrouwen beleven? Of een moord in Grand Theft Auto beleven als een echte moord? Wat betekent dat voor ons als mensen en als maatschappij?

En worden we door VR meer met elkaar verbonden of juist meer geïsoleerd. Nu zie je al heel vaak alleen de bovenkant van het hoofd van een smombie (smartphone zombie) omdat hij of zij teruggetrokken is in een smartphone. Hoe werkt dat als iemand zich terug kan trekken in een virtuele wereld? Ziet u ons al zitten in het restaurant met allemaal een brilletje op? Of krijgen we een wereld waarin virtuele interacties bestaan naast echte interacties? Waarin we meer verbonden zijn met onze familie die ver weg is. Waarin er (nog) meer parallelle universums zijn? Kortom, vragen genoeg.

Ik begon mijn betoog over Virtual Reality met de opmerking dat VR in zijn zuiverste vorm het makkelijkste is. En zo makkelijk was het al niet, zagen we hierboven. Maar mixed (of augmented) reality maakt alles nog veel complexer. Mixed reality gaat het namelijk makkelijker maken om de werkelijkheid te personaliseren. We zagen dat al een beetje bij Pokemon Go. Maar dat was pas het begin.

Hoe werkt dat?

Mixed Reality Explained

Oké, stel je voor, je hebt een oncontroleerbare angst voor kale mannen. Dat bestaat, het heeft zelfs een naam: Peladofobie. Aangezien mannen massaal kaal worden (omdat we vergrijzen of als fashion statement) is je leven een hel. Je kunt de deur niet meer uit, want buiten lopen de kale mannen. Overal. Je hebt al brieven geschreven naar de krant. Je hebt verzocht om wetgeving. Tevergeefs. Jouw pleidooi, dat alle kale mannen goed gemutst over straat moeten, is aan dovemansoren gericht. De werkelijkheid veranderen, zo ontdek je, dat is zo makkelijk nog niet.

Máár, gelukkig gaan de ontwikkelingen in mixed reality snel. Binnenkort draag je een bril met goedkope herkenningssoftware en zo gauw er pietenapp2een kale man in je gezichtsveld verschijnt, plakt de software er een kapseltje op. Simpel. Weg is de peladofobie. En zo zijn er nog veel meer toepassingen. Ben jij het type dat vrouwen graag ziet met een hoofddoek? Dan stel je je bril toch zo in, dat alle vrouwen die jij ziet bedekt zijn. Hou je niet van dikke mensen? Dan verander je die toch in reuzenpanda’s. Die vindt iedereen leuk. Irriteren daklozen je? Dan zetten we er toch een plant voor, dat maakt de stad nog groener ook. Ben je dik, dan maken we je eten groter. Eten is tenslotte vooral een hersenbezigheid. Heb je anorexia, dan maken we het kleiner.

En, vooral in december, heb je een voorkeur voor een bepaalde kleur Piet? Simpel, dan stellen we toch een filter in met een kleur naar keuze. Allemaal oplossingen die een stuk sneller bereikbaar en minder vermoeiend zijn dan het aanpassen van de werkelijkheid.

Het gaat straks niet langer om het aanpassen van de werkelijkheid, maar om je beleving van de werkelijkheid.

Vind je het al een beetje vergezocht, dan heb ik slecht nieuws want dat is het niet, volgens mij. Heb je al eens ervaren hoe gemakkelijk iOS10, Google Photos en Facebook gezichten en dingen herkennen in foto’s? Doe het maar eens, de algoritmes zijn onrustbarend goed. En dan heb ik het nog niet over FindFace. Een App die werkt met de Russische Facebook (VK).

En technologie geeft nog veel meer mogelijkheden. Immers ook fysiek valt de werkelijkheid te personaliseren. Bij MIT wordt een armband ontwikkeld (de Wristify), waardoor het koeler of warmer voelt (alsof je je handen bj het vuur houdt of je polsen onder een koude kraan). Of een sjaal die je koel houdt. De gehele kamer met een airco voor iedereen koelen is ontzettend onpraktisch. Waarom een ruimte koelen als je ook de persoon kan koelen? De werkelijkheid veranderen is duur, milieu – onvriendelijk, complex. Je persoonlijke beleving van de werkelijkheid veranderen is veel beter. Of niet?

Een ander idee is om ervoor te zorgen dat jij wat anders ruikt dan je buurman. Je hebt vast wel eens in een kroeg gestaan, waar niet meer gerookt mag worden, en plotseling drong een onaangename geur je neus binnen. Nu kun je de bron opsporen en toespreken, maar hoe bevrijdend zou het zijn (voor alle partijen) als jij gewoon altijd rook wat je wilde roken (lavendel, yeah!). Nu zijn de oplossingen nog behelpen, maar technologie gaat dat veranderen.

En zo zijn er veel meer zaken denkbaar. Zoals een chip die ervoor zorgt dat je altijd weet waar het Noorden is. Of een 3d camera op je helm waarbij het beeld wordt geprojecteerd op een vizier. Onze hersenen wennen daar heel snel aan, zodat je plotseling om je heen kunt kijken. Als een vlieg.

Philip K. Dick, de science fiction schrijver, zei ooit dat de werkelijkheid datgene is dat blijft, ook wanneer je er niet meer in gelooft. En we weten al lang dat er een groot verschil is tussen dé werkelijkheid (die niet bestaat) en iemands persoonlijke werkelijkheid. Waar de éne een probleem ziet, ziet de ander een uitdaging. Er is geen universele werkelijkheid, maar alleen hetgene wat er gebeurt in onze hersenen. Vanuit dat oogpunt verandert er maar weinig met Mixed Reality. Het is slechts een extraatje van een fenomeen dat al lang bestond.

Maar wat betekent het voor onze maatschappij. Al geruime tijd verschijnen overal artikelen over individualisering. Het proces waarbij elk individu zelf het centrum van zijn denken, handelen en integratie, in vrijheid centraal stelt. We zien dat bij de Social Media, waarbij we de hoofdrol spelen in ons eigen leven en de grootte van onze huishoudens. We zien het ook overal opkomen. Je moet zelf alles kunnen kiezen, individueel onderwijs volgen, etc… En individualisering heeft veel goeds gebracht, maar het kan ook doorslaan en leiden tot een situatie waarin individualisering leidt tot eenzaamheid en het onvermogen zaken samen op te lossen.

Wat betekent het als je wat anders ziet, ruikt en voelt dan iemand anders? Als je je eigen persoonlijke werkelijkheid creëert middels technologie. Word je dan gelukkiger? Of juist niet? Verdwijnen de incentives om de maatschappij te veranderen? En is dat goed of juist niet? Leidt VR tot eenvoud om contacten te leggen of holt het werkelijk zinvolle contacten juist uit.

Allemaal vragen waar we de komende tijd op technofilosofie.com eens goed gaan nadenken.

cc

Laatste update: 20 – sep – 2017

Deze pagina is gemaakt onder Creative Commons. Dat geldt niet voor alle links en afbeeldingen.

Wil je wat toevoegen, veranderen of anderszins opmerkingen plaatsen. Gebruik dan de reactiemogelijkheid hieronder.