LEZEN & MENSEN

Lezen is heerlijk. Er is veel onderzoek gedaan dat er op wijst, dat je soms echt een boek moet pakken. Een boek zonder afleidingen en hyperlinks geeft je de ruimte om diep te lezen en nieuwe ideeën op te doen. En je kunt natuurlijk best lezen over technologie. Daarom doe ik je een aantal voorstellen van boeken die ik gelezen heb. Wil jij het boek ook lezen, stuur een mail naar rens@technofilosofie.com. Misschien ligt het wel in mijn kast. Ik leen het meteen uit. O ja, en zelf schreef ik Appen is het Nieuwe Roken. Stuur ik je ook graag op! Klik daarvoor hier.

Ik lees op dit moment: Enlightment Now van Steven Pinker. Op mijn lijst Next, iets van Jordan Peterson.

EVGENY MOROZOV
De Wit Russische Technologiefilosoof en held Evgeny Morozov is wat mij betreft dé internetscepticus van deze tijd. Hij heeft termen gemunt als Internetcentrisme (het internet beschouwen als één uniform gegeven zonder context), Techno-Utopianisme (denken dat alles opgelost wordt door technologie) en Solutionisme (een probleem versimpelen en dan oplossen met technologie). Het leuke van Evgeny is dat hij moeilijke boeken schrijft (waar heeft Witrus zo goed Engels geleerd) met belangrijke thema’s, maar wel met een villein randje. Evgeny is ook een beetje een heel goed opgeleide, hele slimme, heel goed geïnformeerde troll. En dat maakt zijn boeken wel zo leesbaar.

The Net Delusion -> In dit boek uit 2012 maakt Evgeny korte metten met mensen die denken dat ‘het internet’ zal leiden tot meer democratie en meer ‘power to the people.’ Met heel veel voorbeelden betoogt hij waarom juist dictatoriale regimes veel slimmer en sneller gebruik maken van de nieuwe mogelijkheden en veegt hij de vloer aan met naïevelingen als Mark Zuckerberg die denken dat alleen het connecten van mensen zal leiden tot een betere wereld. Yeah, right!

To Save Everything Click Here -> Mijn favoriete boek over technologie. Het internet is niet de oplossing voor alle problemen. Sociale media maken ons niet gelukkiger. Smart oplossingen zijn niet slim. Echte problemen vragen om duurzame oplossingen niet om versimpelingen en wat technologie. Obesitas bijvoorbeeld is een maatschappelijk probleem (waarom is FastFood zo goedkoop?) en geen kwestie van een stappenteller, een calorieënmeter en wat goede wil.

KEVIN KELLY
Waar de eerder genoemde Morozov het best omschreven kan worden als een hele intelligente troll, is de Amerikaan Kevin Kelly meer een slimme kabouter. De Amerikaanse Chriet Titulaer, maar wel een invloedrijke en een positieve. Kevin Kelly gelooft erin dat technologie leidt tot betere problemen en betere problemen los je op met betere technologie. Hij was één van de oprichters van Wired Magazine en hij was verantwoordelijk voor de term Quantified Self. Kevin is altijd zonnig, waar Elon Musk en Bill Gates de alarmbellen rinkelen over kunstmatige intelligentie, blogt KK op zijn gemak een heel ander geluid.

The Inevitable -> Kevin Kelly is beroemd dankzij zijn boek What Technology Wants, maar dat heb ik niet gelezen, dus daar kan ik weinig over zeggen. In The Inevitable beschrijft Kevin Kelly 12 trends. Hij overstijgt het alledaagse en laat zien hoe de wereld er over 30 jaar uit zal zien en legt uit waarom dat onvermijdbaar is. Een voorbeeld? We veranderen van People of The Paper naar People of the Screen. Nu is het nog zo dat als iets officieel is, het op papier moet, straks niet meer, betoogt Kevin Kelly en hij legt uit wat Screening precies inhoudt. Abstract hier en daar, maar interessant.

TRISTAN HARRIS
Tristan Harris is een Amerikaanse ex – design – ethicus van Google.  Hij betoogt dat bij de ontwikkeling van onze apps de waarden van de technologiebedrijven centraal staan én niet onze waarden. Dat betekent dat de apps zo ontworpen zijn dat we zoveel mogelijk tijd doorbrengen op onze smartphone. Of dat nu goed voor is of niet. Middels Ted Talks, essays en zijn eigen organisatie probeert hij een tegenbeweging op gang te brengen. Zijn organisatie is genaamd Time Well Spent omdat het niet gaat om de tijd die je doorbrengt op een platform (dé KPI van een technologiebedrijf) maar omdat het gaat om tijd die je goed doorbrengt, en dat is heel wat anders.

Tristan Harris heeft nog geen boek geschreven. Echter, mensen die precies weten hoe je dergelijke apps ontwikkeld schreven wel boeken die ik gelezen heb. Die raad ik je aan om door te krijgen hoe de trucs werken. Bijvoorbeeld Hooked van Nir Eyal. In dit boek legt Nir Eyal uit dat niet de beste app wint, maar de meest verslavende en vervolgens presenteert hij zijn recept voor een verslavende app. Voor wie liever niet leest (dom, dom), de  geanimeerde Talk. Een andere aanrader is Evil by Design van Chris Nodder, leest heerlijk weg en laat stap voor stap zien hoe onze hoofdzonden (gemakzucht, trots, lust…) misbruikt worden om apps en websites te bouwen die ons manipuleren. Overigens is er ook een boek van Natasha Dow Schüll waarin ze 30 jaar onderzoek naar verslaving aan fruitautomaten beschrijft. Taaie kost, dat boek genaamd Addiction by Design, maar wel met prachtige inzichten, zoals dat gokkers aan gokkasten niet spelen om geld te verdienen maar spelen om in de Machine Zone te komen. Een ander boek over smartphoneverslaving dat ik heb gelezen was Leven Zonder Smartphone Stress van Alexander Markowetz een professor van de Universiteit van Bonn die schrijft over de resultaten van een app (Menthal) die bij houdt hoeveel iemand gebruik maakt van zijn smartphone. Ik vond het een beetje een academisch, saai en zuur boek.

Wat ik ook gelezen heb, is: Your Happiness was Hacked door Vivek Wadhwa en Alex Salkever. Weer een prima, zei het een beetje saai boek over de invloed van Tech op ons geluk. Als je teveel van deze boeken leest, dan val je vaak in herhaling, dus ben ik er mee gestopt en heb ik onderstaande boeken niet meer gelezen. Maar dat kun jij natuurlijk gerust wel doen.

En dan nog boeken over smartphone verslaving die ik (nog) niet gelezen heb:

Boeken van Internet,- of Silicon Valley sceptici
Throwing Rocks at The Google Bus is een hartstochtelijk betoog over groei en waarom groei de vijand aan het worden is van welvaart. Douglas Rushkoff, een geweldige media theoreticus, neemt ons mee naar de geschiedenis van de economie en laat zien hoe technologie de kwetsbaarheid van eeuwenoude structuren blootlegt. Technologie is niet het probleem, onze verouderde systemen zijn het probleem, met als meest in het oog springende groei!

The Internet is Not The Answer is een boek van Andrew Keen waarin hij eerst een vrij saaie geschiedenisles geeft over het internet maar daarna op stoom komt. Zijn boodschap: de opbouw van het internet is gedecentraliseerd en verspreid. De architectuur impliceert gelijke kansen voor iedereen en gelijkwaardigheid, maar Andrew Keen, laat in dit manifest zien dat dat lang niet altijd het geval is. Oké, natuurlijk is er dat meisje met de gitaar dat via YouTube een wereldster werd, maar er zijn ook 20% minder professionele muzikanten dan 15 jaar geleden. Het is Winner Takes All. Hoezo gelijke kansen voor iedereen?

The Filter Bubble is een boek van Eli Pariser. Zijn boek heeft geleid tot de veel gebruikte term (filter) bubbles.Eli Pariser, een internet activist, laat zien hoe zoekopdrachten op Google en Facebook Timelines volledig worden aangepast aan jou, en waarom dat een slechte ontwikkeling is. Het boek is al uit 2011, maar de toon blijft bezwerend en de boodschap van groot belang. De cover van het boek lijkt overigens veel op dat andere belangrijke boek Je hebt wel iets te verbergen van Maurits Martijn en Dimitri Tokmetzis. In dit boek wordt haarfijn uit de doeken gedaan waarom privacy zo belangrijk is, hoe slecht het daarmee gesteld is én waarom de uitspraak “privacy interesseert met niet, ik heb niets te verbergen”, écht heel dom is. De vraag is overigens of de mensen die dat soort dingen zeggen, dit soort boeken lezen. Jij moet het in ieder geval wel doen, aanrader!

De reden dat al die bedrijven zo graag data verzamelen is dat ze Handelen in Aandacht zijn of in het Engels Attention Merchants. Dit boek van de Amerikaan Tim Wu laat zien dat sinds de eerste kranten er handelaren in aandacht zijn. Bedrijven die eerst je aandacht proberen te krijgen én dan die aandacht doorverkopen aan andere bedrijven. Eerst waren het kranten, toen de radio, toen TV en nu het Internet. En elke keer leidt het tot een race to the bottom. Zeer lezenswaardig en vol met fantastische historische anekdotes.

Natuurlijk zijn er ook romans geschreven over dit onderwerp. De meest bekende is misschien wel The Circle van Dave Eggers. Superslechte film, raar, maar wel heel belangrijk boek. Helemaal niet vergezocht en daarom ook verrassend eng. Je kunt natuurlijk ook een paar afleveringen kijken van Black Mirror, maar voor de lezers onder ons, is The Circle een goed alternatief.

I hate the internet is een wilde ideeënroman van Jarett Kobek die ik met heel veel plezier heb gelezen. De Amerikaanse Houellebeq schreef een grappige, satirische, trieste tirade tegen het internet en de bedrijven op het internet. ‘De grootste fout van onze tijd is dat we voor onze vrijheid van meningsuiting platformen gebruiken die ontworpen zijn om geld te verdienen.’ Kobek vindt complete nieuwe invalshoeken, en geeft je antwoord op je vraag waarom je je soms zo slecht voelt als je een tijdje ingelogd bent geweest. Ik vond het een geweldig boek.

Quote (vrij):  “One of the curious aspects of the Twenty-First Century was the great delusion amongst many people, particularly in the San Francisco Bay Area, that freedom of speech and freedom of expression were best exercised on technological platforms owned by corporations dedicated to making as much money as possible.”

Meer quotes uit I hate the Internet.

Een ander dystopisch boek is New Dark Age van James Bridle, maar dat moet ik nog lezen.

Ook goed is The Shallows van Nicholas Carr een boek uit 2011 alweer, waarin Carr onderzoekt wat de invloed is van het internet op onze hersenen. Heb jij ook wel eens het gevoel dat als je een tekst op het web leest, dat je zo snel mogelijk naar het einde wil. Of dat je ergens anders op wil klikken. Carr legt uit hoe onze hersenen aan het veranderen zijn onder invloed van het internet en hoe we het steeds moeilijker vinden om ons langere tijd te concentreren. We gaan met een Jet Ski over een zee van informatie in plaats van dat we erin duiken, volgens Carr. Zijn ‘nieuwe’ boek (2015), The Glass Cage, moet ik nog lezen.

Data & AI
Er verschijnen ook steeds meer boeken over data. Natuurlijk heb je het hele arsenaal van boeken die beweren dat data het nieuwe goud is, die heb ik allemaal niet gelezen. Interessanter, vind ik, zijn boeken die ook vragen durven te stellen bij het gebruik van data en algoritmes. Zo las ik het boek van Cathy O’Neil, Weapons of Mass Destruction, waarin ze een betoog houdt over de manieren waarop algoritmes ongelijkheid vergroten. De kern van haar betoog is dat algoritmes gebouwd worden door mensen en mensen zijn bevooroordeeld, dus algoritmes ook. Echter, wat niet wordt beantwoord is of algoritmes misschien wel bevooroordeeld zijn, maar nog altijd minder dan mensen, die helemaal slecht zijn in beslissingen, zoals betoogt wordt in dit artikel op HBR. Interessanter is waar Cathy laat zien hoe mensen gebruik maken van data om andere mensen verder onder druk te zetten, zoals het voorbeeld van de roosters van Starbucks. Heel toegankelijk, lezen.

Klont is een roman van Maxim Februar over data. Ik vond het een boek vol met interessante ideeën over data, maar ook een beetje saai. Interessant hoe een boek vol inzichten en ideeën toch saai kon zijn, althans dat vond ik. Het boek gaat over een ambtenaar Bodo Klein die de gangen nagaat van een wereldberoemde spreker Alexei Krups, die eigenlijk ook niet weet waar die het allemaal over heeft.

Nog niet gelezen op het gebied van data:

Op het gebied van Artificial Intelligence was ik zeer onder de indruk van het boek van Max Tegmark, Life 3.0. Max noemt het zelf de Survivalgids voor de toekomst, maar dat is waarschijnlijk onder druk van de marketing afdeling. Het is voornamelijk een uitgebreid, evenwichtig en positief boek over kunstmatige intelligentie van iemand die midden in die wereld staat. Als je meer wilt weten over kunstmatige intelligentie, en voorbij de hype mee wil praten of denken, is dit boek een aanrader. Beetje saai, wel heel goed. Michio Kaku gaat juist in op de toekomst van de geest in zijn boek The Future of Mind. Soms wel heel technisch maar vol interessante beelden en een toekomst met heel andere brain-machine interfaces. Ik heb hem ook wel eens zien presenteren. Mijn conclusie: hij praat grappiger, dan hij schrijft!

Diverse boeken & mensen
Een ander boek wat ik gelezen heb is Kunstmatig van Nature van Jos de Mul. Het boek onderzoekt de ontwikkeling naar een Homo Sapiëns 3.0 en stelt zich de vraag of wij onze eigen evolutionaire opvolger zullen scheppen. Het nadeel vond ik dat het taalgebruik onnodig complex en wetenschappelijk is, waardoor het boek soms heel taai is en de boodschap minder goed overkomt, althans op mij. Veel beter in het overbrengen van de boodschap rond technologie en natuur (en de samensmelting) is wat mij betreft:

KOERT VAN MENSVOORT

Koert van Mensvoort deed de redactie op het boek Next Nature, een samenbundeling van allerlei verschillende schrijvers. Echt een aanrader, geweldig vormgegeven en informatief. In dit boek staat ook de Pyramide van Technologie en ik ben vooral een fan van zijn projecten op het snijvlak van kunst, filosofie en technologie. Mijn favoriet is Freeman. Zou je niet in een maatschappij willen leven zonder grenzen, zonder terroristen, waarin je ongeremd kunt consumeren? Ja, toch? Koert ontwierp een PacMan versie waarin dat mogelijk is. Geen zak aan, uiteraard.

Ook raad ik het boek Ons Feilbare Denken van Daniël Kahneman aan. Een standaardwerk van Nobelprijswinnaar Kahneman en onontbeerlijk om te begrijpen op welke manier wij denken rationeel te zijn, maar dat meestal niet zijn. Het zijn juist de patronen die Kahneman beschrijft die helpen te begrijpen hoe wij ons verhouden tot onze apps, tot websites en tot andere internetdiensten.

YUVAL NOAH HARARI
Afbeeldingsresultaat voor yuval noah harariDe Israelische historicus Harari is misschien wel het meest bekend van het boek Sapiens dat een wereldwijde bestseller werd. De opvolger Homo Deus is voor ons misschien wel nog interessanter. In dat boek beargumenteerd Harari op rustige, begrijpelijke maar ook sarcastische en verontrustende wijze dat er misschien wel een nieuwe klasse mensen zal ontstaan. Geupgradede mensen die geen toepassing meer zien voor de massa. Glashelder vertelt Harari dat religies (waaronder ook kapitalisme en communisme) alleen succesvol kunnen zijn als ze technologie begrijpen, dat alles data is, dat we allemaal algoritmes zijn en dat deze algoritmes ons straks beter zullen kennen, dan wij onszelf kennen. Wij vinden het ethisch verantwoord om slordig om te gaan met de kip. Wij zijn tenslotte veel intelligenter dan kippen. Dus, als er een nieuw soort intelligentie komt in de vorm van AI, is het dan ook niet ethisch verantwoord om vervolgens met de (rest van de) mensen om te gaan als ware het kippen? Ja, toch? Of toch niet. Lezen!

Het nieuwste boek van Harari 21 lessons for the 21st century is een prima boek, maar eigenlijk alleen als je Sapiens en Deus niet gelezen hebt. Anders is het een herhaling van zetten en voegt het weinig toe. Een beetje zoals de nieuwe van Jamiroquai, super lekker, maar alleen als je al die oude van Jamiroquai niet hebt gehoord.

Verder las ik ook WTF van Tim Reilly over de toekomst en waarom wij daar zo’n belangrijke rol in spelen. Maar, helaas, ik kwam er niet doorheen. Ik heb een hoop goede recensies gelezen, dus probeer het gerust. Ik vond het saai, een geschiedenisles van een oude man die heel tevreden is met zichzelf. Maar nogmaals, kan ook aan mij liggen. Wat ik dan wel weer graag lees is alles van Rutger Bregman van De Correspondent en voorvechter van het basisinkomen. Zijn boek De Geschiedenis van de Vooruitgang is een regelrechte eye-opener met – voor mij – alles belangrijkste inzicht: vroeger was (bijna) alles slechter. De reden dat (bijna) alles beter is geworden, is technologie. We hoeven er alleen maar voor te zorgen dat we die ‘trend’ vasthouden. En dus moeten we lezen, lezen, lezen.

 Laatst aangepast op 11-8-17